Anonimowość jest prawdziwą śmiercią, zupełną i ostateczną

Nekropolie istniały od najdawniejszych czasów, są cennym nośnikiem zjawisk kulturowych i bezmierną skarbnicą wielu cennych informacji, często jedynych, które przetrwały. Warto pamiętać o tym, że walory zabytkowe i poznawcze naszych nekropolii stanowią niedoceniane często świadectwo tradycji i kultury narodowej, bez którego nasza tożsamość jest niepełna. Cmentarze można więc traktować jako swoisty tekst kultury.

Spis treści Co znaczy „cmentarz”? Nagrobki- kamienie pamięci Rodzaje cmentarzy Cmentarz jak ogród Literatura

Co znaczy „cmentarz”?
Samo słowo cmentarz jest pochodzenia greckiego, choć do języka polskiego trafiło za pośrednictwem uniwersalnej dla kultury europejskiej łaciny. Grecki termin oznaczający miejsce pochówków zmarłych - kojmeterjon - dosłownie sypialnia, składa się. z dwu członów: kajmao - śpię i tereo - ochraniam, co oznacza - miejsce ochraniające sen.

Określenie to przejęli Rzymianie, latynizując do formy cemeterium. Stąd już krok tylko był do języka polskiego, który wraz z przyjęciem chrześcijaństwa zapożyczył szereg terminów związanych z łacińską kulturą materialną i duchową i w języku polskim pojawiło się słowo - cmentarz - oznaczające miejsce spoczynku, a w potocznym rozumieniu tego słowa - miejsce grzebania zmarłych.

Formalnie rzecz ujmując za cmentarz uznaje się oddzielony teren przeznaczony do grzebania zmarłych, na którym mogiły są wyraźnie zarysowane w zwyczajowo przyjętej formie wizualnej.

Chociaż dzisiaj cmentarz jest dla nas zwyczajowym „miejscem spoczynku”, warto pamiętać, iż różne były funkcje cmentarza na przestrzeni wieków. Były to funkcje wtórne, nierzadko sprzeczne z ich podstawową rolą. Tak np. w średniowieczu i czasach staropolskich bywały one miejscem jarmarków i zabaw (ku oburzeniu Kościoła), sądów i sejmików, procesji i kazań, misteriów i przedstawień. Wykonywano na nich nieraz kary świeckie i sądowe, włącznie z egzekucjami. Odbywały się tam także zabronione praktyki religijne (np. dziady), były miejscami manifestacji politycznych i działań wojennych.

Nagrobki- kamienie pamięci
Nagrobki to nie tylko przypomnienie kogoś zmarłego, przekazanie potomności jego cech fizycznych czy zasług. Nagrobki zawierają w sobie wielki ładunek informacji obyczajowych oraz bardzo ważkich przekazów eschatologicznych, to znaczy wypowiadających stosunek danej osoby (zmarłego) - a częściej jego czasów – do problemów życia doczesnego i wiecznego, do odkupienia, zbawienia i w ogóle- do istnienia.
Cmentarz daje więc nie tylko świadectwo ludzkich losów (bo każdy grób jest przecież jakąś informacją o pochowanym w nim człowieku), ale także obrazuje znamienny dla danego czasu stosunek do śmierci, a zatem również i stosunek do życia.

Rodzaje cmentarzy
1. Specyfika tradycji europejskiej sprawia, że pierwszym narzucającym się podziałem jest wyodrębnienie cmentarzy wyznaniowych, wielowyznaniowych i świeckich. Organizacja przestrzeni i elementy symboliki cmentarzy wyznaniowych są ściśle przyporządkowane zasadom wiary. Ich właścicielami są kościoły, grupy i gminy wyznaniowe, stowarzyszenia religijne. Ten typ cmentarzy odznaczający się wyrazistą odrębnością kulturową, dominował w polskim krajobrazie aż do odzyskania przez Polskę niepodległości. W miejscowościach, w których występowały liczniejsze skupiska różnych wyznań, cmentarz dzielono na sektory. Tak było w np. Lublinie, gdzie niemal jednolitą całość cmentarza przy ul. Lipowej tworzą części katolicka i prawosławna. Dziś, w wyniku postępujących procesów laicyzacji, wielowyznaniowość jest na cmentarzach komunalnych regułą dominującą.

2. Inną zasadą kwalifikacyjną jest prządek instytucjonalno- funkcjonalny. Przy tym podziale istotne są okoliczności towarzyszące ich powstaniu i roli społecznej zarówno twórców cmentarzy, jak i osób na nich pochowanych. Za pomocą tego kryterium można wyznaczyć podział na cmentarze: przyklasztorne, prywatne (szlacheckie), wojenne i wojskowe, szpitalne, cmentarze skazańców i więzienne, epidemiczne a także cmentarze osób zasłużonych i cmentarze symboliczne.

3. Można również dokonać podziału cmentarzy na śródmiejskie (śródwiejskie) i położone poza obrębem miejscowości - biorąc pod uwagę ich lokalizację i sposób ich lokalizacji w krajobrazie.