W Lublinie od wieków kwitło życie muzyczne. Tutaj wydano Tabulaturę Jana z Lublina - jeden z największych w Europie renesansowych zbiorów pieśni i tańców w instrumentacji organowej. Przez długie wieki działały tu stowarzyszenia muzyczne - konfraternia, przy kolegiacie św. Michała, kolegia mansjonarzy i psałterzystów (jak dziś powiedzielibyśmy - chóry wykonujące muzykę sakralną) czy grupy świeckie, jak choćby Bractwo Muzyków Różnych Instrumentów Używających. W XIX wieku miłośnicy muzyki organizują się w towarzystwa - Towarzystwo Przyjaciół Muzyki i istniejące do dziś Lubelskie Towarzystwo Muzyczne, którego wieloletnia działalność zaowocowała powstaniem Filharmonii Lubelskiej. Lublin jest miejscem urodzenia sławnego wirtuoza i kompozytora Henryka Wieniawskiego, czy mniej dziś znanego pisarza i oryginalnego kompozytora Ludomira Michała Rogowskiego. Nie wolno także zapominać o wspaniałych tradycjach muzyki ludowej na Lubelszczyźnie.

Dawne konfraternie muzyków (XVI-XVIII w.)

„Początki kultury muzycznej w naszym mieście sięgają odległych czasów. Muzyka uprawiana była w Lublinie od dawna i już w XVI wieku istniała konfraternia muzyków, prowadząca ożywioną działalność przy kościele św. Michała. W XVII wieku możemy śledzić również działalność Bractwa Muzyków Polnych wojskowych Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Należał do niego m.in. Jan Kwiatkowski, trębacz Wieży Krakowskiej, trąbiący podczas większych świąt w kościołach lubelskich. Z czasem jednak bractwa te upadły i ślad po nich zaginął. Dopiero w 1781 roku został zatwierdzony nowy statut konfraterni muzycznej i znowu obserwujemy działalność członków bractwa w mieście  . Nie bez wpływu na ten stan miał rozwój życia teatralnego w końcu XVIII wieku (czytaj więcej <<).

Towarzystwo Przyjaciół Muzyki (1816-1822)

Z myślą o pobudzeniu i kształtowaniu zamiłowania do muzyki w 1816 roku masoni lubelscy przystąpili do założenia Towarzystwa Przyjaciół Muzyki w Lublinie. «Osoby składające Towarzystwo - głosiła odezwa z 11 kwietnia 1816 roku - oprócz chęci wzniesienia przez doskonalenie się i szlachetną emulację tej nadobnej sztuki we wszystkich obrzędach religijnych, w ważniejszych sprawach publicznych i w wielu życia człowieka zdarzeniach mają zamiar [...] ożywiać w Polakach starożytny duch narodowy. Celem sposobienia się w muzyce i poświęcenia zdolności swoich dla publiczności.» Towarzystwo każdej niedzieli o godzinie szóstej wieczorem dawało akademie muzyczne w domu Piotra Wojciechowskiego, kontrolera kasy obwodu lubelskiego i zastępcy sekretarza loży «Świątynia Równości». «Każda osoba chcąca należeć do Towarzystwa, składa na pierwszy miesiąc 6 złp, a w dalszych po 4 złp, za co ma prawo być przytomną na 4-ch w przeciągu miesiąca Akademiach, ponieważ Towarzystwo co miesiąc cztery składać będzie» - czytamy dalej w odezwie.

Wśród wybitnych muzyków owych czasów przebywał w Lublinie skrzypek europejskiej sławy Stanisław Serwaczyński, dyrektor orkiestry teatru lwowskiego. W dniu 6 lipca 1816 roku dał on wielki koncert Rudolfa Kreutzera, zakończył zaś piękną potpourri kompozycji sławnego polskiego artysty Augusta Duranowskiego. Dnia 8 lipca, na żądanie publiczności, Serwaczyński wystąpił powtórnie, grając kompozycję Piotra Rodego. «Biegłość jego nadzwyczajna w egzekucji koncertów zjednała temu młodemu artyście głośne oklaski i najpochlebniejsze pochwały» - pisał recenzujący koncerty Jan Pruski.
Kasata wolnomularstwa w 1822 roku spowodowała, że działalność Towarzystwa upadła całkowicie.

Lubelskie Towarzystwo Muzyczne

Życie muzyczne odżyło w mieście dopiero w końcu XIX wieku, z chwilą założenia w 1898 roku Towarzystwa Muzycznego. Inteligencja miejscowa bardzo życzliwie przyjęła myśl jego utworzenia, czego dowodem było zapisanie się 118 osób na członków założycieli; liczba członków w pierwszym roku istnienia wyniosła 213 osób. Inauguracyjny koncert odbył się 4 grudnia 1898 roku. Wzięli w nim udział wybitni artyści - Zofia Luce-Konarska, śpiewaczka opery warszawskiej, i prof. Gustaw Friemann. Towarzystwo uzyskało pożyczkę na zakup instrumentów muzycznych i rozpoczęło systematyczną działalność. Na estradzie Towarzystwa Muzycznego występowało wielu wybitnych artystów. Głównym jego zadaniem było zorganizowanie orkiestry i chórów - męskiego i żeńskiego. Niestety, napotykano tu poważne trudności, nie zawsze bowiem zdołano zebrać potrzebną liczbę amatorów. Mimo to udawało się od czasu do czasu wystawić poważniejsze utwory, jak m.in.: symfonię h-moll Mozarta, Witoloraudę i fragmenty z «Dziadów» Moniuszki. Towarzystwo z różnym szczęściem, zmieniając często swój zarząd, i wśród rozmaitych przeciwności, krzewiło jednak kulturę muzyczną. Poważny krok naprzód stanowiło otworzenie w 1917 roku Szkoły Muzycznej im. Stanisława Moniuszki i uzyskanie jako siedziby Towarzystwa i szkoły pięknego lokalu po dawnej Resursie Kupieckiej w gmachu teatru. Następnym osiągnięciem było powstanie w 1921 roku osiemdziesięcioosobowego chóru «Lutnia» pod dyrekcją Stanisława Koszowskiego; i wreszcie w 1928 roku - Towarzystwa Śpiewaczego «Echo», którego pierwszy koncert odbył się już 8 maja 1929 roku."

Literatura

Gawarecki H., O dawnym Lublinie. Szkice z przeszłości miasta, Lublin 1974

                                                                                                                                     Przygotował Grzegorz Kondrasiuk