Oskar Hansen (pierwszy z lewej) podczas Kongresu CIAM w 1959 roku

Czy różnica stosunku do przestrzeni pomiędzy dzisiejszą rzeźbą a dziełami Michała Anioła nie polega jeszcze tylko na zmianach „naskórko­wych”? - a w związku z tym w jakim stosunku jest takie traktowanie przestrzeni do naszego dzisiejszego pojęcia o przestrzeni  - ba!   o poetyce przestrzeni?

Czy w wyrazie komponowania struktur budynków miesz­kalnych na Interbau w Berlinie zasadniczym problemem było ukazanie różnic indywidualno­ści mieszkańców? Czy te budynki były przygotowane do wchłaniania zmian i  przypadków zachodzących podczas życia formy?

Charakteryzuję tu różne formy działania plastycznego po to, by zwrócić uwagę na ich bezsilność wobec naszych dzisiejszych potrzeb. Dzieła te są przede wszystkim oso­bistymi pomnikami ich autorów. W związku z tym wydaje się, że powinny być mniej lub więcej obce  każdemu z nas. Jako kompozycje  hermetyczne, dopełnione po brzegi stają się apodyktyczne, a tym samym powodują niechłonność o różnych aspektach: a) w układach jednostkowych, odbie­ranych jako akcent powodują często brak aprobaty w związku z brakiem dostatecznego marginesu formalnego czy też przez niedostateczne uwzględnienie rozwoju cech psychiki udzkiej (nazywam to niechłonnością intuicyjną - brakiem kontaktu uczuciowego), b) w układach złożonych odbieranych jako czasoprzestrzeń, kompozycyjna ce­cha formy zamkniętej uniemożliwiająca wkomponowywanie się form dodatkowych przez swoją sztywność (nazywam to niechłonnością  przestrzeni) powoduje „modność” układu - szybką utratę kontaktu z życiem.

„Pomniki” te są wyrazem zasady komponowania formą zam­kniętą, w której ładunek formalny a często i treściowy jest raz na zawsze określony. Są one bierne wobec zmian zachodzących w czasie. W momencie powstania stają się antykami. O ile formę zamkniętą jako konwencję kształtowania układu oderwanego od otoczenia możemy przyjąć za uzasadnioną, to jej stosowanie do opanowywania zjawisk w sensie materialnym bardziej złożonych (zamiany zachodzące w czasie)/ wydaje się nieporozumieniem. Wynikające przy tej kolizji „nadmiary” przestrzeni powodują zachwianie kompozycji zespołu. Owo nieporozumienie powoduje także brak komunikatywności prze­strzeni. Tak kształtując przestrzeń trafiamy połowicznie lub chybiamy celu.

Czy "BYĆ ALBO NIE BYĆ" zależy dziś od "Hamleta"? Bo­imy się decyzji pobieranych za nas. Nie ufamy sobie wzajemnie. Forma zamknięta - decyzja powzięta za mnie - stoję obok akcji. Nie sposób tutaj odszukać siebie - swego JA. Wszystko to są czyjeś pamiątki) czyjeś wzruszenia, czyjeś osiedla i domy.

Jak wyjść z tej sytuacji? Wydaje się, że właśnie dziś jesteśmy w stanie, korzystając a wielkiego dorobku formy zamkniętej, w oparciu o nowe elementy szkolenia plastycz­nego, nową organizację zaopatrzenia - rozpocząć tworzenie nowej, bardziej organicznej sztuki naszych czasów, sztuki opartej o kompozycyjną bazę formy otwartej. Stworzy ona poczucie potrzeby istnienia każdego a nas, pomoże nam ok­reślić się i odnaleźć w przestrzeni i czasie, w którym ży­jemy. Będzie przestrzenią zgodną z naszą skomplikowaną i jeszcze nie znaną psychiką. Stanie się to dlatego, że za­istniejemy jako organiczne elementy tej sztuki. Będziemy w niej chodzić, a nie ją obchodzić. Różnorodna indywidual­ność wraz ze swoją przypadkowością, aktywnością stanie się bogactwem tej przestrzeni - jej współuczestnikiem.

Będąc kompozycją przestrzennego podtekstu - stanie się zjawiskiem wielowarstwowym, ciągle żywym. W stosunku do konwencji kompozycji zamkniętej, polegającej głównie na sztukmistrzostwie wykonanego przedmiotu, konwencja kompozycji otwartej będzie polegała na działaniu charakteryzowanym przez "passepartout" zmian zachodzących w przestrzeni. Będzie to sztuka zdarzeń. Czas silniej działa niż działał, żebyśmy mogli dalej ufać wyłącznie niezmiennej, raz ustalonej zależności elementów.