Lublin ma swoje, być może skromne, ale z pewnością ciekawe, tradycje kabaretowe. W okresie międzywojennym działały w mieście kabarety „Czarny Kot" i „Wesoły Ul", znane z tego, że swoje pierwsze kroki na scenie stawiała tu Hanka Ordonówna. Kabaretową proweniencję miały także urządzane przez wiele lat w różnych okolicznościach noworoczne szopki okolicznościowe, m. in. przed wojną słynne szopki polityczne „Reflektora" (czytaj więcej <<), czy szopka polityczna autorstwa Józefa Łobodowskiego z 1937 roku.
W okresie odwilży po 1956 roku, w klimacie sprzyjającym twórczości uwolnionej z okowów socrealizmu, powstawały liczne kabarety literacko-muzyczne (najsłynniejsze z nich to Bim-Bom i STS). Wtedy właśnie zadebiutował lubelski „Sex", a w 1959 roku dołączył do niego „Czart". Innym znanym lubelskim zespołem kabaretowym jest założona w 1970 roku Loża 44, która zasłynęła w całej Polsce występami w telewizyjnych „Spotkaniach z balladą" i do dziś od czasu do czasu wznawia swoją działalność. Kabaret stworzył Irosław Szymański, a występowali w nim m. in. Lucyna Mijal, Grzegorz Michalec, Jerzy Rogalski i Maciej Wijatkowski. Pod koniec lat siedemdziesiątych zaistniał założony przez lubelskich aktorów „Kret". Formy na pograniczu kabaretu i teatrzyku piosenki nie unikał także studencki teatr Gong 2.
Dziś w Lublinie środowisko kabaretowe jest młode i dynamicznie się rozrasta, a najbardziej znanym lubelskim kabaretem w Polsce i poza jej granicami jest kabaret Ani Mru Mru.

Kabaret w Lublinie międzywojennym

Najdawniejsza historia kabaretu w Lublinie początku XX wieku wciąż jest dosyć tajemnicza - nie stała się jak do tej pory obiektem systematycznych badań. Można ją jedynie odtwarzać ze wzmianek w ówczesnej prasie, albo ze wspomnień. Wiadomo, że pierwsze lubelskie kabarety - wówczas, w pierwszych dziesięcioleciach wieku, absolutna nowość - występowały w kinoteatrach. W 1918 roku w felietonie „Na lubelskim bruku" Zofia Lipińska pisała: Bawić się lublinianin może - pisała Lipińska - jeśli tylko ma pieniądze: mamy kinematografy, »Wesoły Ul« [kabaret], w którym czasami trudno publiczności śmiać się i Teatr Wielki (...). Ostatnią atrakcję w życiu Lublina stanowiły wybory do Rady Miejskiej[1] (czytaj więcej <<). W sali kina „Louvre" przy Krakowskim Przedmieściu 48 swoje programy prezentowały kabarety „Czarny Kot" i „Wesoły Ul". Pierwsze kroki na scenie stawiała tu w latach 1917 i 1919 słynna później Hanka Ordonówna, czyli popularna gwiazda filmowa i teatralna Ordonka.
Od 1926 roku na ulicy Szpitalnej działał nocny kabaret,e siedzący w nich widzieli wszystko, sami natomiast nie będąc widziani. No i scena, na której odbywały się wystę prowadzony przez braci Kozickich. Konrad Bielski opisywał go następująco: Lokal był elegancki. Nazywał się „Frascatti". Duża sala, widownia, coctail-bar, na wysokości piętra dookoła loże, zasłonięte ciężkimi portierami, tak, żpy. Poziom artystyczny tych występów nie był wprawdzie olśniewający, ale za to olśniewające były wykonawczynie, dobierane przez dyrekcję z wielkim znawstwem. Na dodatek bardzo dobra orkiestra. Co dwa tygodnie program zmieniał się całkowicie, bywalców więc obowiązywała zasada: »carpe diem«. Gościnne podwoje otwierały się o północy, lokal czynny był do rana. Chodziło się tam oczywiście już po kolacji na program. Na wino, a właściwie na kawę i koniak[2].
Do innych form kabaretowych zaliczyć można słynne trzy „Lubelskie szopki polityczne" przygotowane przez poetów z kręgu czasopisma „Reflektor" (czytaj więcej <<) w latach 1927, 1930, 1931[3].

Lubelski kabaret „Sex"   

W okresie odwilży po 1956 roku, w klimacie sprzyjającym twórczości uwolnionej z okowów socrealizmu, powstawały liczne kabarety literacko-muzyczne (najsłynniejsze z nich to Bim-Bom i STS). Wtedy właśnie zadebiutował lubelski „Sex". Po latach dziennikarz i współtwórca kabaretu Mirosław Derecki opisał dwa jego programy, w których wykonywano utwory mało znanych wówczas albo zakazanych, ekscytujących autorów, takich jak Witold Gombrowicz czy Miron Białoszewski, oraz skecze i piosenki twórców kabaretu i młodych lubelskich literatów.

Lubelski kabaret „Czart"

„Czart" został założony w roku 1959 przez Andrzeja Malinowskiego i Ryszarda Nowickiego - dziennikarzy „Kuriera Lubelskiego"  , wraz z Jackiem Abramowiczem. Kabaret występuje w kawiarni „Pod Czarcią Łapą" na lubelskiej starówce. Debiutancki program, pt. „Leg(l)endy lubelskie" tworzą: Władysław Ćwik, Kazimierz Łojan, Mirosław Derecki  , Simona Włoch, Lucyna Sienkiewicz i Danuta Wójtowicz. W ciągu trzech lat powstają trzy premiery - „Tere fere kuku", „Niebożydar", „Cięte kwiatki". Pod nowym kierownictwem aktora Tytusa Wilskiego kabaret staje się profesjonalnym zespołem artystycznym, zdobywa nagrody. Na późniejsze oblicze „Czarta" największy wpływ mają oprócz Wilskiego Kazimierz Pawełek (autor tekstów), Jacek Abramowicz i Jerzy Malt (muzyka, akompaniament), w kabarecie występują aktorzy lubelskiego Teatru im. J. Osterwy. Ćwierćwiecze działalności „Czart" zamknął liczbą 38 premier. Zespół wielokrotnie zawieszał i wznawiał swoją działalność.

Przypisy

^{[1] „Na lubelskim bruku" Zofia Lipińska, cyt. za: Gawarecki Henryk O dawnym Lublinie. Szkice z przeszłości miasta
[2] Bielski Konrad, Most nad czasem, Lublin 1963, s. 255, cyt. za: Restauracje, "Scriptores" nr 30 (2006).
[3] fragment wspomnień i wybór tekstów przedrukowane w: Szopka „Reflektora", "Scriptores" nr 30 (2006).}

                                                                                                                                        Opracował Grzegorz Kondrasiuk